Hoe kan je je relatie officieel vastleggen

Overwegingen om te trouwen/registreren   

Homo’s, lesbiennes en bi+ personen hebben dezelfde redenen als hetero’s om hun relatie officieel vast te leggen met een huwelijk. Ze houden van elkaar, willen voor elkaar zorgen en de toekomst met elkaar delen. Ze willen samen met hun vrienden hun relatie bezegelen met beloftes, rituelen en feestelijkheden. Ze willen vastleggen dat ze samen zijn en bij elkaar horen. Naast de romantische redenen kunnen zij ook trouwen omdat het huwelijk hen juridisch meer zekerheid biedt: op het gebied van huisvesting, pensioen en erfrecht. Op al die gebieden wordt hun relatie officieel erkend door een huwelijk of een partnerregistratie.

Voor sommige mensen speelt ook mee dat zij graag gebruik willen maken van dezelfde rechten als getrouwde heterostellen. Sinds april 2001 kunnen twee vrouwen of twee mannen in Nederland met elkaar in het huwelijk treden. In België kan dit sinds juni 2003. Dit is een grote stap in het bereiken van gelijke rechten voor hetero’s en homo’s. Voor stellen zonder kinderen, verschilt het huwelijk tussen twee partners van hetzelfde geslacht niet van een huwelijk tussen een man en een vrouw. De verschillen die er zijn, hebben te maken met het juridisch ouderschap. Zie daarvoor de vragen over kinderen krijgen verderop in dit artikel.

Verschilt een huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen van een huwelijk tussen een man en een vrouw?

Ja. In Nederland gaan deze verschillen over de juridische verhouding met kinderen.

• * Als er een kind geboren wordt in het huwelijk van een man en een vrouw, zijn zij automatisch beiden juridisch de ouders van het kind. Dat geldt ook als de man niet de biologische vader is.
• Als er een kind geboren wordt in het huwelijk van twee vrouwen, heeft alleen de biologische moeder het juridisch ouderschap. Haar vrouw, de tweede moeder van het kind, kan het gezamenlijke gezag over het kind krijgen op twee manieren:

1. * Het paar kan een verklaring van een medische instelling overleggen dat er een onbekende donor is gebruikt. Na het overleggen van die verklaring (voor of na de geboorte) worden beide moeders automatisch juridisch ouder.
2. * Wanneer er geen sprake is van een onbekende donor dan dient de tweede moeder het kind te erkennen, ook dit kan zowel voor als na de geboorte gedaan worden.

• * Als er een verklaring van ene onbekende donor is en ze zijn getrouwd dan krijgen ze direct ouderschap, als dit er niet is moet er een erkenning komen
• * Met het gezamenlijk gezag kun je het kind inschrijven en vertegenwoordigen, bijvoorbeeld op school en bij een sportclub. Maar in tegenstelling tot juridisch ouderschap, erft het kind niet van je en krijgt het geen wezenpensioen, mocht je overlijden. Ook eindigt het gezag als het kind 18 jaar is. Met gezamenlijk gezag word je geen officiële familie van elkaar. Dat gebeurt bij juridisch ouderschap wel en het is levenslang. Om alsnog juridisch ouder te worden kan de tweede moeder het kind adopteren. Ook daarvoor geldt dat de biologische vader het kind niet erkend mag hebben.
• * Als twee mannen getrouwd zijn en een kind krijgen, kan de biologische vader juridisch ouder worden wanneer hij het kind met toestemming van de biologische moeder erkent. De niet biologische vader kan alleen juridisch ouder worden via een adoptieprocedure.

Verder zijn alle regelingen rond het huwelijk gelijk ongeacht geslacht van de echtelieden/partners: je mag elkaars achternaam dragen, je hebt een onderhoudsplicht naar elkaar en je bouwt samen pensioen op. De beide families worden aangetrouwd, wat bijvoorbeeld betekent dat je van je werk vrij kunt krijgen voor de begrafenis van je schoonmoeder.  Je deelt ook de waarde van bezittingen en schulden, tenzij je op huwelijkse voorwaarden trouwt en laat vastleggen dat ieder de eigen spullen houdt. Sinds 1 januari 2018 is standaard in de wet geregeld dat mensen trouwen in beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent dat bezittingen en schulden van vóór het huwelijk van ieder apart blijven, en dat bezittingen en schulden van tijdens het huwelijk van de partners samen zijn. Erfenissen en schenkingen blijven altijd privé in plaats van gedeeld, tenzij anders is aangegeven.

Wat zijn de voor- en nadelen van trouwen?

Het huwelijk biedt veiligheid en erkenning van de relatie. Als mensen trouwen, horen ze officieel bij elkaar, ze hebben de plicht om voor elkaar te zorgen. Als ze ouder worden, kunnen ze leven van een gezamenlijk pensioen en als een van de twee overlijdt, erft de andere partner het gezamenlijke vermogen. Ook kan de ander dan niet zomaar uit huis gezet worden, iets wat wel kan gebeuren als de familie of de woningcorporatie de relatie niet accepteert en de twee niet getrouwd waren.

De viering van een registratie/ huwelijk maakt de relatie zichtbaar. Door je met elkaar te verbinden, kan bijvoorbeeld de familie niet meer om de partner heen: die hoort er vanaf dat moment officieel bij. En ook de ceremonie en/of het feest kan heel bindend zijn. Het is vaak een bijzondere en rituele dag die de familie en vrienden van beide partners bij elkaar brengt.

Wat nadelen betreft: uit elkaar gaan kan extra dramatisch zijn wanneer je getrouwd bent. Er moet in ieder geval een rechter aan te pas komen die de relatie officieel beëindigt. Wanneer je getrouwd bent in (beperkte) gemeenschap van goederen, moeten ook alle spullen en het geld (ook de schulden) verdeeld worden.

Ook zijn er lhbti+ personen die het huwelijk alleen iets vinden voor hetero’s, of het beklemmend, burgerlijk of onderdrukkend voor vrouwen vinden. Trouwen is van oorsprong en in de meeste landen alleen mogelijk met iemand van het andere geslacht. Tot in de jaren zeventig had de man in het huwelijk meer rechten dan de vrouw. Bovendien beloof je met een huwelijk trouw aan elkaar. Daar heeft ook niet iedereen zin in. Wanneer je niet wilt trouwen, maar wel je relatie wilt vastleggen, kun je ook voor een samenlevingscontract of een partnerregistratie kiezen.

Wat is het verschil tussen een samenlevingscontract, een partnerregistratie en een huwelijk?

Als een stel een gezamenlijke huishouding voert, kan een samenlevingscontract handig zijn. De kosten van het huishouden en andere financiële zaken kun je er bijvoorbeeld in afspreken. Je kunt er ook in vastleggen dat je voor elkaar zorgt als de een tijdelijk minder verdient. Bij een samenlevingscontract geldt geen alimentatieplicht, zoals dat wel bij een huwelijk of een partnerregistratie geldt. Dat betekent dat je niet verplicht bent om financieel voor elkaar te zorgen nadat je uit elkaar gaat.

Een samenlevingscontract wordt opgesteld door een notaris. Het is een afspraak tussen de twee partners. Bij het ondertekenen ervan hoeven geen getuigen aanwezig te zijn. Verstandig is om aanvullend een testament op te stellen. De notaris kent de precieze regelgeving ten aanzien van het erfrecht.

Sinds 1 januari 1998 is het in Nederland mogelijk voor homoseksuele en heteroseksuele stellen om hun relatie als partnerschap te laten registreren. Partnerschapsregistratie was een alternatief voor het huwelijk, toen dat nog niet opengesteld was voor twee mannen of twee vrouwen. Homostellen, maar ook veel heterostellen, lieten sindsdien hun relatie registreren. Ook nu nog zijn er mensen die liever kiezen voor partnerregistratie.

Er zijn weinig (juridische) verschillen tussen een huwelijk en een partnerschapsregistratie. Niet het jawoord, zoals bij het huwelijk, maar het ondertekenen van de akte is de officiële bezegeling van de partnerregistratie. Ook verschilt een huwelijk van een partnerregistratie wanneer partners uit elkaar gaan. Een huwelijk wordt altijd ontbonden door de rechter, terwijl geregistreerde partners via de notaris en de advocaat kunnen scheiden.

Verder lijken beide vormen erg op elkaar. Het aangeven en de voltrekking zijn gelijk. Zowel bij een huwelijk als bij een partnerregistratie zijn twee tot vier getuigen aanwezig. Ook hebben de partners onderhoudsplicht naar elkaar en delen zij de waarde van hun bezittingen en schulden. Wanneer zij uit elkaar gaan, heeft de partner die niet in eigen onderhoud kan voorzien recht op alimentatie. Partners delen het gezamenlijk opgebouwde pensioen. Ook erven zij automatisch van elkaar.

De partnerschapsregistratie van twee mannen en twee vrouwen verschilt, net als het huwelijk, ten opzichte van heteropartners alleen wat betreft het juridisch ouderschap. Een partnerregistratie kan worden omgezet in een huwelijk. Andersom is niet mogelijk.

Kunnen lhbti+ personen in Nederland met mensen uit het buitenland trouwen?

Ja. Twee mannen of twee vrouwen kunnen in Nederland met elkaar trouwen, als ten minste één van de partners de Nederlandse nationaliteit heeft of in Nederland woont. Dat geldt ook voor een partnerschapsregistratie. Partners met een andere dan de Nederlandse nationaliteit moeten wel aan een aantal voorwaarden voldoen, documenten aanleveren en verklaringen afgeven. Een aantal hiervan zijn als voorwaarde gesteld om te voorkomen dat mensen een schijnhuwelijk aangaan om een verblijfsvergunning te krijgen. Het beste kan je de actuele vereisten opzoeken, die van toepassing zijn op jullie specifieke situatie en de nationaliteit(en) van je partner.

De regelgeving verandert snel. Het ministerie van Justitie heeft de laatste stand van zaken: www.justitie.nl.

Is het huwelijk tussen twee mannen of tussen twee vrouwen ook geldig in het buitenland?

Dat ligt eraan naar welk land je gaat. Nederland liep internationaal voorop met de openstelling van het huwelijk voor stellen van hetzelfde geslacht. In veel Europese en (Latijns) Amerikaanse landen en ook in Thailand en Zuid-Afrika is het inmiddels mogelijk om een relatie tussen mensen van gelijk geslacht vast te laten leggen.

Tegelijkertijd moet je goed uitzoeken welke aspecten van het huwelijk er geldig zijn in een bepaald land. Als partners niet als elkaars familie of erfgenamen worden beschouwd, kan dat consequenties hebben, bijvoorbeeld wanneer één van de partners iets overkomt.

Als een getrouwd stel verhuist naar het buitenland is het dus belangrijk om uit te zoeken in hoeverre hun relatie in dat land officieel erkend wordt. Een echtpaar van gelijk geslacht kan op grond daarvan bepaalde zaken laten vastleggen, aanvullend op het huwelijk. Bijvoorbeeld door middel van een testament, waarin zij vastleggen dat ze van elkaar erven.

Mocht je binnen de Europese Unie verhuizen dan heb je bij een officieel vastgelegde relatie verblijfsrechten op grond van richtlijn 2004/38. Deze EU-richtlijn geeft een stel van gelijk geslacht recht op een gelijke erkenning van de relatie en/of de relatie met de kinderen geboren in die relatie. Dit recht wil helaas niet zeggen dat dit in ieder land van de Europese Unie probleemloos goed wordt toegepast.

Kunnen mensen van gelijk geslacht in elke gemeente trouwen?

Ja. Iedere gemeente is verplicht een huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen te sluiten. Sinds 1 november 2014 moeten alle aangestelde ambtenaren van de burgerlijke stand ieder stel – hetero, homo of lesbisch – kunnen en willen trouwen.

Kunnen meer dan twee personen samen trouwen?

Nee, in Nederland is dit bij wet verboden. Hetzelfde geldt voor het geregistreerd partnerschap. Het is wel mogelijk om een samenlevingscontract te sluiten. Een samenlevingsvorm tussen meerdere mensen kan ook juridisch worden vastgelegd in combinatie met een huwelijk of geregistreerd partnerschap, wanneer er twee personen uit de relatie al zo verbonden zijn, of zich zo willen gaan verbinden.

Omdat er niets wettelijk is geregeld over relaties tussen meer dan twee personen, is het belangrijk om afspraken goed vast te leggen.

Advies

Overweeg jij om je relatie te laten registeren of in het huwelijk te treden dan kan het veel duidelijkheid scheppen om juridisch advies in te winnen over de verschillende mogelijkheden en de gevolgen daarvan voor jullie specifieke situaties. Dit kan bijvoorbeeld in een persoonlijk consult bij een notaris.